Εθνική Επανάσταση

Την περίοδο της εθνικής επανάστασης του 1821, το βάρος του αγώνα στη θάλασσα είχαν επωμιστεί τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά, τα οποία διέθεταν έναν αξιόλογο στόλο από καλά κατασκευασμένα και εξοπλισμένα πλοία, τα οποία επιχειρούσαν έχοντας σαν βάση την χρονοναύλωση τους. Στον αγώνα αυτόν κάθε νησί αντιπροσωπευόταν με τον δικό του Ναύαρχο και τον δικό του αριθμό πλοίων. Στην αρχή της εθνικής επανάστασης ο ελληνικός στόλος διέθετε 1.000 περίπου κορβέτες με έμψυχο υλικό απτελούμενο από 18.000 ναυτικούς. Ανάμεσα στα παιδία των θαλασσίων μαχών, τα οποία ήταν πολλά και εκτείνονταν σε ολόκληρο το αρχιπέλαγος, συγκαταλέγεται και ο Πατραϊκός Κόλπος.

.

Σημαία του αγώνα της ανεξαρτησίας με τα σύμβολα της Φιλικής Εταιρείας. Η σημαία αυτή που σχεδιάστηκε από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, υψώθηκε το 1821 στην Ήλιδα από τον Γεώργιο Σισίνη. (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Η πρώτη σημαντική εμπλοκή, ανάμεσα στους επαναστατημένους Έλληνες και τους Οθωμανούς, στον Πατραϊκό, σημειώθηκε την 20η Φεβρουαρίου του 1822 κατά την οποία ο ελληνικός στόλος, με 63 σκάφη (27 υδραίϊκα, 20 σπετσιώτικα, και 16 ψαριανά) συγκρούσθηκε με τον οθωμανικό στόλο, αποτελούμενο από 70 σκάφη, στην πρώτη εκ παρατάξεως ναυμαχία του επαναστατημένου ελληνικού στόλου. Επικεφαλής του στόλου ήταν ο Ανδρέας Μιαούλης. Ήταν η πρώτη φορά που ανατέθηκε σε έναν μόνο ναύαρχο η αρχηγία όλου του στόλου, καθώς μέχρι τότε η Υδρα, οι Σπέτσες και τα Ψαρά, είχαν το δικό τους ναύαρχο. Ο οθωμανικός στόλος υπαγόταν στον Καπτάν-ι Ντερυά ή Καπουδάν Πασά (οθωμ. Αρχιναύαρχος), ο οποίος το διάστημα αυτό ήταν ο Καρά Αλή Πασάς. Πρόκειται για τον γνωστό Καρά Αλή ο οποίος συμμετείχε στην καταστροφή της Χίου, τον ίδιο χρόνο, και σκοτώθηκε κατά την διάρκεια της πυρπόλησης της οθωμανικής ναυαρχίδας έξω από το λιμένι της Χίου, στις 19 Ιουνίου του 1822, από τον Κωνσταντίνο Κανάρη.

Ο συνολικός οθωμανικός στόλος αποτελείτο από τον τουρκικό και τον αιγυπτιακό στόλο, οι οποίοι αφού συναντήθηκαν και ενώθηκαν στην Μεθώνη κατέπλευσαν στην Πάτρα για να ενισχύσουν τα φρούρια της Πάτρας, του Ρίου, και του Αντιρρίου. Το ίδιο διάστημα ο επαναστατημένος ελληνικός στόλος έφτασε στο Μεσολόγγι στις 16 Φεβρουαρίου του 1822.

Τα ξημερώματα της 20ης Φεβρουαρίου και ενώ επικρατούσε μεγάλη θαλασσοταραχή, ο Ανδρέας Μιαούλης αποφάσισε να αποπλεύσει και να πλήξει τον οθωμανικό στόλο μέσα στο λιμάνι της Πάτρας. Ο Μιαούλης προηγήθηκε των άλλων ελληνικών πλοίων και επιτέθηκε πρώτος κατά των αγκυροβολημένων οθωμανικών. Πέρασε μάλιστα ανάμεσα από δύο φρεγάτες τις οποίες κανονιοβολούσε ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα να σπάσει την κεραία της γάμπιας μιας εκ των δύο. Οι Οθωμανοί ανταπέδωσαν τα πυρά προξενώντας ζημιές στο πλοίο του Μιαούλη, το οποίο όμως συνέχισε την επίθεση. Μετά από λίγο κατέφθασαν και τα υπόλοιπα πλοία του ελληνικού στόλου με αποτέλεσμα να γενικευθή η σύγκρουση, κατά την διάρκεια της οποίας  τα μικρά ευέλικτα ελληνικά πλοία έπλητταν με ιδιαίτερη επιτυχία τα οθωμανικά.

AT

Αναστάσιος Τσαμαδός, ο κυβερνήτης του βρικίου ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ, ο οποίος συμμετείχε στην ναυμαχία του Πατραϊκού στις 20 Φεβρουαρίου του 1822. Σκοτώθηκε στην μάχη της Σφακτηρίας στις 26 Απριλίου του 1825.

Ο Αναστάσιος Τσαμαδός που έλαβε μέρος στην ναυμαχία με το πλοίο το, το βρίκι ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ, και ευρέθηκε «εν μέσω του πυρός» περιγράφει την μάχη: «Φεβρουαρίου 20, ημέρα Δευτέρα, ώρα 4 να ξημερώσει. Έκαμε σινιάλο ο Κομαντάντες και εσηκωθήκαμεν εις τα πανιά πηγαίνοντας κατεπάνω του εχθρού και πλησιάζοντας εσηκώθη ο εχθρός εις τα πανιά κομμάτια 36 και πλησιάζοντας ο Ναύαρχος εις μία φρεγάδα άρχισε τον πόλεμον, ήτο η ώρα δύο της ημέρας [σ.σ. δύο ώρες αφότου είχε ξημερώσει] και πολεμών του εχάλασε τη γάμπια του εχθρού δεν ήτο όμως όλα τα καράβια συνταγμένα τα ιδικά μας για να έμβουν εις την λίνιαν, ευθύς ευθάσαμε και ημείς και αρχίσαμε τον πόλεμον έως ότου έφταναν τα μυσδράλια.

Ερρίξαμε κανόνια 18 εις αυτήν την μπατάλια, ήλθεν όμως μια σφαίρα από τον εχθρόν και εκτύπσε εις το μεγάλο κατάρτι και πήραμεν δευτέρα βόλτα επέσαμεν εις τον πόλεμον ρίγνοντας κανόνια 23, ήλθε μια σφαίρα του εχθρού και μας έκοψε την ράντα, μας εκατατρύπησαν με τα μυσδράλια, μια σφαίρα δική μας επήγε και έκοψε την κόντρα μετζάνα του φλόκου του εχθρού, βλέποντας τα ιδικά μας να ποδίσουν δεν ημπορούσαμεν ειμή να ποδίσομεν, ο καιρός ήτο φρέσκος και ο ιδικός μας στόλος σοτταβέντο, ο εχθρός ήτο σουβράνο εμποδίσαμεν ημείς, ήρχετο ο εχθρός κυνηγώντας, ο δε ναύαρχος εις την πρώτη και δευτέραν προσβολή εβλάφθη σπουδαίως εις την αποσκευή, ο δε πόλεμος εβάσταξε ώρας 5 ½ . Ητο τα εχθρικά φρεγάδες 7, κουβέρτες 6, βρίκια 19, γολέττα 1, τα απολειφθέντα μικρά έμειναν αραγμένα αποκάτω εις την Πάτρα».

Σε άλλο έγγραφο που έστειλαν οι ναύαρχοι των νησιών, οι Ανδρέας Μιαούλης, Νικολής Αποστόλης, Λάζαρος Πινότσης, Ιωάννης Βούλγαρης και ο Γκίκας Τσούπας, έγραψαν με λακωνικότητα στη βουλή για το αποτέλεσμα της ναυμαχίας, αναφέροντας ότι δεν ήταν ανάλογο των προσδοκιών τους διότι «ο άνεμος εστάθη τόσο σφοδρός ώστε οπού τα μισά πλοία του στόλου μας δεν εισέβησαν εις πόλεμον».

Αν και σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές δεν βυθίστηκε κανένα από τα πλοία των εμπόλεμων, στην συγκεκριμένη ναυμαχία υπάρχει αναφορά για μια τουρκική φρεγάτα η οποία έπαθε σοβαρές ζημιές. Σημαντικές υλικές και ψυχικές απώλειες υπέστησαν επίσης και άλλα οθωμανικά πλοία.

Από την πλευρά του επαναστατημένου ελληνικού στόλου υπάρχει η καταχώρηση μιας μόνο απώλειας. Πρόκειται γιε ένα πυρπολικό το οποίο δεν κατόρθωσε να ακολουθήσει τα άλλα ελληνικά πλοία με αποτέλεσμα το πλήρωμα να το εγκαταλείψη, αφού πρώτα το παρέδωσε στις φλόγες για να μην πέσει στα χέρια του εχθρού. Το πλήρωμα βρήκε στην συνέχεια καταφύγιο «εις τον κάβο του Μεσολογγίου».

Η ναυμαχία αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τις επαναστατημένες ελληνικές δυνάμεις καθώς αποδείχθηκε ότι ο ελληνικός στόλος ήταν πλέον ικανός να αντιμετωπίσει τον οθωμανικό, ως ίσος προς ίσον, σε ναυμαχία παράταξης.

Ο πλοίαρχος του γαλλικού πλοίου ΔΕΛΦΙΝ, ο οποίος παραβρέθηκε στην ναυμαχία, εκφράστηκε με θαυμασμό για τον ηρωισμό των Ελλήνων οι οποίοι έφταναν και επανέρχονταν «εντός ημισείας βολής από των Τούρκων και υφίστανταν απτόητοι το τρομερό πυρ».

Ναυμαχία κατά την διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου

Το 1825 ο οθωμανικός στρατός άρχισε να σφίγγει και πάλι τον κλοιό γύρω από το επαναστατημένο Μεσολόγγι. Την φορά αυτή οι Οθωμανοί ήταν αποφασισμένοι να το καταλάβουν, γεγονός το οποίο τους οδήγησε στο να επιβάλουν ασφυκτικό θαλάσσιο αποκλεισμό με αποτέλεσμα να αποκοπούν όλοι οι δρόμοι ανεφοδιασμού της πόλης.

Ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης όμως, με 25 μπρίκια και 6 πυρπολικά, κατάφερνε να αντιμετωπίζει με επιτυχία τα 45 περίπου εχθρικά πλοία που υπήρχαν στην περιοχή και να ανεφοδιάζει ευκαιριακά με προμήθειες το Μεσολόγγι. Στις μάχες που ενεπλέχθη έχασε δύο μόνο πυρπολικά, των Βώκου και Δημαρά. Το ένα από αυτά απωλέσθη από λάθος χειρισμό. Ο κυβερνήτης του, ο Δημαράς, σκοτώθηκε αργότερα όταν ένα εχθρικό βλήμα του έκοψε τα χέρια και έπεσε στη θάλασσα με αποτέλεσμα να πνιγεί.

Οι εχθροπραξίες στον Πατραικό κόλπο τον Αύγουστο του 1825  περιγράφονται πολύ παραστατικά και ρεαλιστικά από τον χειρούργο γιατρό William Black που επέβαινε στο πλοίο HMS Chanticleer ένα μπρίκι με 10 κανόνια κλάσης Cherokee  το οποίο μαζί με το ΗΜS Euryalous περιπολούσε στην Ελλάδα ήδη από το 1821.  Περιγράφει μάλιστα μια επιτυχία των Ελλήνων όταν ακολουθώντας τον Ελληνικό στόλο που εξαπέλυε πυρ προς την περιοχή του κάστρου του Ρίου είδε ένα ωραίο Τουρκικό μπρίκι να φλέγεται….

Στον παρακάτω πολύ ενδιαφέρον σύνδεσμο ο William  Black περιγράφει τις εμπλοκές Ελληνικών και Τουρκικών πολεμικών τον Αύγουστο του 1825 http://www.ebooksread.com/authors-eng/william-black/narrative-of-cruises-in-the-mediterranean--in-hms-euryalus-and-chanticlee-ala/page-14-narrative-of-cruises-in-the-mediterranean--in-hms-euryalus-and-chanticlee-ala.shtml

Στον παρακάτω πολύ ενδιαφέρον σύνδεσμο ο William Black περιγράφει τις εμπλοκές Ελληνικών και Τουρκικών πολεμικών στον Πατραικό κόλπο  τον Αύγουστο του 1825
http://www.ebooksread.com/authors-eng/william-black/narrative-of-cruises-in-the-mediterranean–in-hms-euryalus-and-chanticlee-ala/page-14-narrative-of-cruises-in-the-mediterranean–in-hms-euryalus-and-chanticlee-ala.shtml

Όταν ο μήνας της χρονοναύλωσης έληξε ο Μιαούλης επέστρεψε στην Ύδρα, μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου, και στην περιοχή τον αντικατέστησε ο στόλος των Σπετσών υπό τον Γεώργιο Ανδρούτσο. Ο τελευταίος έκρινε ότι με τη μικρή δύναμη που διέθετε δεν μπορούσε να συγκρουστεί με τα τουρκικά πλοία και περιορίστηκε μόνο σε προσπάθειες ανεφοδιασμού του Μεσολογγίου, καταφέρνοντας να προωθήσει στους πολιορκημένους τις περισσότερες από τις προμήθειες που είχε φέρει.

Ο Ανδρέας Μιαούλης στο πλοίο ΚΩΣ το 1824. Πίνακας του γερμανού ζωγράφου Peter von Hess (1792-1871).

Την πρωτοχρονιά του 1826 είχε επιλυθεί στην Ύδρα το οικονομικό πρόβλημα και ο Μιαούλης επέστρεψε στον Πατραϊκό Κόλπο με στόλο αποτελούμενο από 24 συνολικά πλοία. Η σοβαρότερη εμπλοκή με τον οθωμανικό στόλο που πολιορκούσε το Μεσολόγγι, πραγματοποιήθηκε το διάστημα αυτό στις 9 Ιανουαρίου του 1826, όταν λόγω ισχυρού βορειοανατολικού ανέμου, ο οποίος που είναι συνήθης στον Πατραϊκό Κόλπο, τα ελληνικά πλοία αναγκάστηκαν να αγκυροβολήσουν στην Τουρλίδα, έξω από την «μπούκα», τον κόλπο δηλαδή του Μεσολογγίου.

Με το ξημέρωμα 19 μικρά εχθρικά πλοία προσπάθησαν να επιτεθούν στον ελληνικό στόλο, αλλά ο άνεμος τα σκόρπισε προς τα δυτικά. Την επόμενη ημέρα 13, μεγάλα αυτή τη φορά, εχθρικά πλοία επετέθησαν ενάντια στα αγκυροβολημένα πλοία του Ανδρέα Μιαούλη. Ο Έλληνας ναύαρχος έκρινε ότι θα ήταν πιο αποτελεσματικό γι αυτόν να τα αντιμετωπίσει από τη θέση αγκυροβολίας, καθώς λόγω του ανέμου και της γρήγορης μετακίνησης των πλοίων θα ήταν δύσκολο για τους πυροβολητές να βρίσκουν τον στόχο. Έδωσε λοιπόν τις κατάλληλες εντολές και ετοιμάσθηκε για ναυμαχία. Οι εντολές αυτές όμως δεν μεταβιβάσθηκαν έγκαιρα καθώς στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα τα οθωμανικά πλοία βρέθηκαν σε μικρή απόσταση βολής απο τα ελληνικά με αποτέλεσμα τα τελευταία να κόψουν τις άγκυρες τους και να σηκώσουν πανιά. Ο Ανδρέας Μιαούλης ακολουθώντας το παράδειγμα των υπόλοιπων ελληνικών πλοίων, έκοψε και αυτός την άγκυρά του και απομακρύνθηκε από το αγκυροβόλιο με ολόκληρο τον ελληνικό στόλο να τον ακολουθεί. Οι δύο εχθρικοί στόλοι συναντήθηκαν σε θέση μάχης ανταλάσσοντας κανονιοβολισμούς για πολλή ώρα, χωρίς όμως να έχουν κανένα αποτέλεσμα λόγω των επικρατούντων καιρικών συνθηκών, οι οποίες εμπόδιζαν την ευστοχία των πυροβολητών και την πλευστική ευελιξία των δυο στόλων. Έτσι έληξε χωρίς αποτέλεσμα, και για τις δυο πλευρές, η αναίμακτη αυτή ναυμαχία.

Το βράδυ της 15ης προς την 16η Ιανουαρίου, μια οθωμανική κορβέτα με 24 πυροβόλα προσάραξε στα αβαθή του Προκοπάνιστου* με αποτέλεσμα τέσσερις οθωμανικές φρεγάτες να σπεύσουν προς βοήθεια της ώστε να την βοηθήσουν να αποκολληθεί. Κατά την διάρκεια της νύχτας ένα ελληνικό πυρπολικό, με επικεφαλής τον Γιώργο Πολίτη, αψηφώντας τα οθωμανικά πλοία και τα καταιγιστικά τους πυρά κατάφερε  να πλησιάσει την κορβέτα, να κολλήσει επάνω της,  και να την πυρπολήσει.

a

Ελληνική φελούκα καταδρομής έξω από το Μεσολόγγι. Λιθογραφία του 1827. (Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα)

Ο Ανδρέας Μιαούλης θέλοντας να εκμεταλλευτεί το υψηλό ηθικό των πληρωμάτων του, εξ΄ αιτίας της πυρπολήσεως της κορβέτας, αποφάσισε να επιτεθεί με τα 25 πλοία του στόλου του εναντίον του οθωμανικού στόλου, ο οποίος αποτελείτο επίσης από 25 πλοία.

Οι Οθωμανοί αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τον ελληνικό στόλο στο στενό του Ρίου-Αντιρρίου, εκεί όπου θα είχαν και την κάλυψη από τα κανόνια των αντίστοιχων φρουρίων. Πέρνοντας θέση μάχης και εκμεταλλευόμενοι τον ευνοϊκό γι αυτούς άνεμο, επετέθησαν ενάντια στον ελληνικό στόλο. Στην ναυμαχία που ακολούθησε, η οποία διήρκησε τρεις περίπου ώρες, οι δύο στόλοι πλαγιοδρομόντες αντάλλασσαν συνεχώς κανονιοβολισμούς. Τέσσερα οθωμανικά πυρπολικά, τα οποία απέπλευσαν από το λιμάνι της Πάτρας με σκοπό να εμπλακούν στη ναυμαχία, πλήττωντας τα ελληνικά πλοία, απέτυχαν καθώς ένα από αυτά καταστράφηκε και ένα άλλο αιχμαλωτίστηκε. Η ναυμαχία αυτή, όπως και οι προηγούμενες, δεν έφερε σε κανέναν από τους δυο εμπόλεμους κανένα σημαντικό νικηφόρο αποτέλεσμα.

Τις επόμενες ημέρες ο οθωμανικός στόλος, ενισχυμένος με αιγυπτιακά και αλγερινά πλοία πολλά εκ΄ των οποίων ήταν πειρατικά, άρχισε να σφίγγει τον κλοιό γύρω από το Μεσολόγγι. Ο Ανδρέας Μιαούλης έχοντας στην διάθεση του μόνο τα 25 πολεμικά και πυρπολικά πλοία, μια γαλιότα και δύο μίστικα, δεν ήταν πλέον σε θέση να αντιμετωπίση τον οθωμανικό στόλο με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διασπάσει τον αποκλεισμό του Μεσολογγίου. Παρ΄ όλα αυτά έκανε πολλές προσπάθειες να διασπάσει τις οθωμανικές γραμμές με αποτέλεσμα μια από τις προσπάθειες αυτές να εξελιχθεί σε ναυμαχία, έξω από το ακρωτήριο Πάπας, κατά την διάρκεια της οποίας 68 οθωμανικά πλοία συγκρούστηκαν με την μικρή δύναμη του υπό τις διαταγές του Μιαούλη βρισκόμενου ελληνικού στόλου. Το αποτέλεσμα ήταν, μετά από μεγάλες απώλειες, η αναγκαστική υποχώρηση του ελληνικού στόλου στον Πεταλά. Ο Ανδρέας Μιαούλης με μεγάλη του λύπη δήλωσε στην επιτροπή των πολιορκημένων ότι δεν θα μπορούσε πλέον να προσφέρει βοήθεια στο Μεσολόγγι. Τα ίδια ανέφερε και σε εκθέσεις του στους προκρίτους της Ύδρας, αναφέροντας μάλιστα ότι θεωρούσε πλέον αναπόφευκτη την πτώση της πόλης.

*) Πρόκειται για μια αμμώδη νησίδα, έξω από τον κόλπο του Μεσολογγίου, η οποία είναι σήμερα γνωστή για το διβάρι της.Ο όρος Διβάρι, προερχόμενος από το λατινικό vivarium (= ζωοτροφείο), αναφέρεται σε παραδοσιακά καλαμένια φράγματα τα οποία κατασκευάζονται στα ανοίγματα των λιμνοθαλασσών και πλέκονται με ψαθί ή βούρλα. Τα φράγματα αυτά, στα οποία εγκλωβίζονται ψάρια, λειτουργούν ως ιχθυοτροφεία.

Βιβλιογραφία – Πηγές

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών

– Περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία,  Σειρά Μεγάλες Μάχες, άρθρο Σωτήριου Σωτηρόπουλου, Υποναύαρχου ε.α.

-Narrative of cruises in the Mediterranean : in H.M.S. «Euryalus» and «Chanticleer» during the Greek War of Independence (1822-1826) / by William Black _

– Ιστορία Ελληνικού Εθνους, Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου

– Άγγελου Βλάχου, Ένας φιλέλληνας για το 21, εκδ. Εστίας

 

 

 

 

 

 

Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία (1453-1850), Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1972

– Αναστάσιος Τσαμαδός, Ιστορικά ημερολόγια των ελληνικών ναυμαχιών του 1821, εκδ. Καραβία 2007

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: