Στην αυγή του 20ου αιώνα

Το ναυάγιο του Αντιτορπιλικού ΗΜS CHAMOIS

.

Tο βρετανικό αντιτορπιλικό-τορπιλοβόλο HMS CHAMOIS, κλάσης STAR και τύπου C, κατασκευασμένο στα ναυπηγεία Palmers Bros. & Co. Ltd., στο Yarrow της Γλασκόβης, στην Αγγλία, το 1897.

Αν και η Πάτρα είχε καθιερωθεί σαν σημαντικός εμπορικός κόμβος και λιμάνι ήδη από τις αρχές του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, το άνοιγμα της διώρυγας της Κορίνθου, το 1893, οδήγησε στην περαιτέρω εμπορική και οικονομική ανάπτυξη της πόλης, θέτοντας νέες προοπτικές για πλήρη άνθιση του εμπορίου.  Ταυτόχρονα η πόλη αποτελούσε κέντρο υπερπόντιας μετανάστευσης καθώς από το λιμάνι της Πάτρας ξεκινούσαν  τα ποντοπόρα πλοία πολλών διεθνών ναυτιλιακών εταιρειών, και εδώ συγκεντρώνονταν οι μετανάστες που είχαν για προορισμό τους τον Νέο Κόσμο, την Αμερική. Αυτή η οικονομική άνθιση οδήγησε ταυτόχρονα και στην ανάπτυξη της βιομηχανίας κατατάσσοντας έτσι την Πάτρα στην δεύτερη θέση των βιομηχανικών πόλεων της Ελλάδας, μετά την Αθήνα.

.

Αγγλικός στόλος  στο λιμάνι της Πάτρας το 1903.Διακρίνεεται το αντιτορπιλικό-τορπιλοβόλο HMS Ariel

 

Το διάστημα αυτό καθώς η Μεγάλη Βρετανία, έχοντας σαν σύμμαχο της την Γαλλία, ολοκλήρωνε την κυριαρχία της στην Μεσόγειο, ήταν αναπόφευκτη η ενσωμάτωση του εμπορικού λιμένα της Πάτρας στο δίκτυο επιτήρησης των Βρετανικών δυνάμεων, επηρεάζοντας έτσι τον επιχειρησιακό συσχετισμό της ευρύτερης περιοχής. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι δυο στόλοι έκαναν την εποχή αυτή αισθητή την παρουσία τους στο λιμάνι των Πατρών, ο Γαλλικός και ο Αγγλικός. Ο τελευταίος άφησε τα ιστορικά του χνάρια μέχρι σήμερα στην μορφή ενός ναυαγίου, του HMS CHAMOIS.

H Aγγλική κανονιοφόρος HMS APHIS στο λιμάνι της Πάτρας τον Απρίλιο του 1921, άγνωστου Φωτογραφου απο το Ελβετικο αρχείο Médiathèque Valais . Έρευνα Τάκης Καλοκαιρινός

H Aγγλική κανονιοφόρος HMS APHIS στο λιμάνι της Πάτρας τον Απρίλιο του 1921, άγνωστου Φωτογραφου απο το Ελβετικο αρχείο Médiathèque Valais . Έρευνα Τάκης Καλοκαιρινός


Το αντιτορπιλικό HMS CHAMOIS

Tο βρετανικό αντιτορπιλικό-τορπιλοβόλο HMS CHAMOIS, κλάσης STAR και τύπου C, κατασκευάστηκε στα ναυπηγεία Palmers Bros. & Co. Ltd, στο Yarrow της Γλασκόβης, στην Αγγλία, και καθελκύστηκε τον Νοέμβριο του 1897. Είχε μήκος 65,5 μέτρα, εκτόπισμα 360 τόνους, και ήταν σε θέση να αναπτύξει ταχύτητα 30 κόμβων. Ο οπλισμός του αποτελείτο από ένα πυροβόλο των 304 χιλ. και δύο τορπιλοσωλήνες. Τα πολεμικά πλοία αυτού του τύπου που άρχισαν να κατασκευάζονται στα τέλη του 19ου αιώνα, θεωρήθηκαν λόγω των χαρακτηριστικών τους, εκ΄ των οποίων τα κύρια ήταν η ταχύτητα και η ευελιξία, σαν μια ιδιαίτερη καινοτομία στον τομέα των ναυτικών επιχειρήσεων. Αξιοποιώντας τη νέα εφεύρεση της εποχής, την τορπίλη, αφού έπλητταν τον στόχο τους απομακρύνονταν στην συνέχεια ταχύτατα, φέρνοντας σε δυσχερή και μειονεκτική θέση τα ογκώδη και δυσκίνητα θωρηκτά που παρ’ όλη την τεράστια δύναμη πυρός τους γίνονταν εύκολος στόχος για τις τορπίλες των νέων αυτών πλοίων. Στον τύπο αυτό ανήκει και το ναυάγιο του βρετανικού HMS CHAMOIS, το οποίο βυθίστηκε στον Πατραϊκό Κόλπο στις 26 Σεπτεμβρίου του 1904 ενώ τελούσε υπό την διακυβέρνηση του βρετανού πλοιάρχου Sidney Harold Tennyson και επιχειρούσε συνοδευόμενο από τα επίσης βρετανικά αντιτορπιλικά HMS KANGAROO και HMS EXE.

.

Το αντιτορπιλικό HMS CHAMOIS, μήκους 65,5 μέτρων, και εκτοπίσματος 360 τόνων, φέρων ένα πυροβόλο των 304 χιλ. και δύο τορπιλοσωλήνες, ήταν σε θέση να αναπτύξει ταχύτητα 30 κόμβων.

Έχοντας πληροφορηθεί από το διαδίκτυο την ύπαρξη του ναυαγίου στην ευρύτερη περιοχή του Πατραϊκού Κόλπου και θεωρώντας ταυτόχρονα σαν πιθανό σημείο βύθισης την περιοχή στα ανοιχτά του ακρωτηρίου Πάπας, συνέχισα την έρευνά μου ώστε να βρω όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία γίνεται για το συγκεκριμένο πλοίο και την ιστορία του. Τα στοιχεία που μέχρι τότε είχα συγκεντρώσει πληροφορούσαν για βύθιση του πλοίου μετά από την εισροή υδάτων, τα οποία εισήλθαν λόγω της δημιουργία ρήγματος στο κήτος του πλοίου που προκλήθηκε από τον άξονα του πηδαλίου. Το ατύχημα αυτό οδήγησε επίσης και στην αποκόλληση και απώλεια της προπέλας του HMS CHAMOIS.

Η ιστορική έρευνα

Ύστερα από αρκετούς μήνες και αφού προϋπήρξαν πολλές δημοσιεύσεις στα ανάλογα ιστορικά fora του διαδικτύου και απεστάλησαν πολλές ηλεκτρονικές επιστολές, επικοινώνησε μαζί μου ο Βρετανός κ. David Hepper, πληροφορώντας με ότι ο ίδιος είχε δει και γνώριζε για την ύπαρξη κάποιων εγγράφων, σχετικών με την απώλεια του πλοίου, τα οποία φυλάσσονται σαν αρχειακά έγγραφα στο βρετανικό γραφείο «Public Record Office» στην περιοχή Kew του Λονδίνου. Ο κύριος Ηepper προθυμοποιήθηκε να πάει στο Kew και να κοιτάξει για μένα, στα ημερολόγια των πλοίων που συνόδευαν το HMS CHAMOIS, των αντιτορπιλικών HMS KANGAROO και HMS EXE, με σκοπό να βρει πληροφορίες σχετικές με την βύθιση του. Η έρευνα για την ανεύρεση του πλοίου είχε ξεκινήσει.

.

To πλήρωμα του αντιτορπιλικού  HMS KANGAROO, συνοδευτικού πλοίου του HMS CHAMOIS.

chamois

Κατά το διάστημα που ο κύριος Ηepper ερευνούσε στο Λονδίνο κατάφερα να συγκεντρώσω κι΄ άλλες χρήσιμες πληροφορίες σχετικές με το πολεμικό ναυτικό της Μεγάλης Βρετανίας κατά τις αρχές του 20ου αιώνα, με σκοπό να τις χρησιμοποιήσω στην συνέχεια για την έρευνα που είχα προγραμματίσει. Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές η Μεγάλη Βρετανία είχε οργανώσει το ναυτικό της, στα 1902, μοιρασμένο σε μια ευρεία επιχειρησιακή περιφέρεια η οποία στηριζόταν σε ένα πλέγμα αποτελούμενο από πολλούς σταθμούς υποστήριξης. Έτσι με κύριες έδρες το Γιβραλτάρ, την Μάλτα και την Αλεξάνδρεια, όπου στάθμευαν οι κύριοι στόλοι, διατηρούσε και στολίσκους ελάσσονος σημασίας σε άλλα λιμάνια-σταθμούς που ανήκαν στο προαναφερόμενο δίκτυο, ανάμεσα στα λιμάνια αυτά συγκαταλεγόταν και η Πάτρα. Το HMS CHAMOIS, το οποίο ανήκε στον στόλο της Μεσογείου, με έδρα του την νήσο Μάλτα, είχε έρθει στην Πάτρα, την εποχή της βύθισης του, σαν συνοδευτικό αντιτορπιλικό του πανίσχυρου βρετανικού στόλου. Ένας νεωτερισμός που εισήχθη την περίοδο αυτή, στον βρετανικό στόλο, και ισχύει μέχρι σήμερα ήταν το βάψιμο με γκρι χρώμα των πλοίων. Ενώ μέχρι τότε συνηθιζόταν τα πολεμικά πλοία να βάφονται με μαύρο χρώμα το εξωτερικό του σκάφους, με λευκό το κατάστρωμα και οι υπερκατασκευές, και με κίτρινο τα φουγάρα, από τις αρχές του 20ου αιώνα άρχισαν να βάφουν τα πολεμικά πλοία εξ΄ ολοκλήρου σε γκρι .

α

Πλευρικό σχέδιο του αντιτορπιλικού-τορπιλοβόλου HMS CHAMOIS.

Με την συμπλήρωση τεσσάρων εβδομάδων από την τελευταία μου επικοινωνία με τον κ. Ηepper έλαβα νέα του σχετικά με την έρευνα στα βρετανικά αρχεία. Αν και στο ημερολόγιο του HMS KANGAROO δεν υπήρχαν πληροφορίες σχετικές με το HMS CHAMOIS, στο ημερολόγιο του HMS EXE όμως υπήρχε καταχωρημένο όλο το ιστορικό της βύθισης. Σύμφωνα με το ημερολόγιο του πλοίου το HMS CHAMOIS έπλεε στις 26 Σεπτεμβρίου του 1904 στον Πατραϊκό Κόλπο, έχοντας σαν κυβερνήτη τον πλοίαρχο Sidney Harold Tennyson. Στα βόρεια του ακρωτηρίου Πάπας έκανε μια δοκιμή των μηχανών σε πλήρη ισχύ. Στις 12.40 και ενώ οι μηχανές δούλευαν με 300 περιστροφές το λεπτό, ειδοποιήθηκε ο πλοίαρχος ότι το νερό εισχωρούσε στα πίσω διαμερίσματα του πλοίου. Ταυτόχρονα οι μηχανές σταμάτησαν απότομα ενώ το πλοίο τρανταζόταν βίαια από κραδασμούς. Σύντομα έγινε γνωστό ότι υπήρχε συνεχής εισροή υδάτων στο πίσω μέρος του πλοίου με αποτέλεσμα να δοθεί διαταγή για κλείσιμο των στεγανών του σκάφους. Αν και η διαταγή εξετελέσθη πέντε λεπτά αργότερα η στεγανή πόρτα υποχώρησε με αποτέλεσμα να εισχωρήσουν τα νερά και να πλημυρίσσουν το πλοίο από την μηχανή έως και την πρύμνη. Την στιγμή αυτή έσπευσαν προς βοήθεια τα συνοδευτικά αντιτορπιλικά HMS KANGAROO και HMS EXE και δέθηκαν με το HMS CHAMOIS.

Στις 13.15 τα στεγανά του διαμερίσματος της μηχανής υποχώρησαν εντελώς και το πλοίο άρχισε να βυθίζεται με την πρύμνη μέχρι που χάθηκε κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Από το ατύχημα αυτό υπήρξε μια απώλεια, πρόκειται για τον αρχιθερμαστή Edward Snell, ο οποίος σκοτώθηκε από την έκρηξη που προκλήθηκε όταν το νερό εισήλθε στον λέβητα του πλοίου. Ο τάφος του βρίσκεται στο βρετανικό στρατιωτικό κοιμητήριο της Κεφαλλονιάς.

.

Ο τάφος του Edward Snell, του αρχιθερμαστή του HMS CHAMOIS, ο οποίος βρίσκεται στο βρετανικό στρατιωτικό κοιμητήριο της Κεφαλλονιάς.

Μια από τις αναφορές του στρατιωτικού ημερολογίου καταστρώματος του HMS EXE έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς αναφέρεται ότι τις αμέσως επόμενες ημέρες δύτες από τον Πειραιά καταδύθηκαν στο ναυάγιο με σκοπό να ανακαλύψουν την αιτία βύθισης του. Το βρήκαν βυθισμένο σε βάθος 58 μέτρων με την πλώρη του στραμμένη προς τον νότο, στην περίπτωση αυτή προς την ακτή, γεγονός που επιβεβαίωσε αργότερα και η καταδυτική μας ομάδα. Πέρα από αυτό διαπίστωσαν ότι η προπέλα του πλοίου έλειπε και ότι ακριβώς πάνω από την θέση της προπέλας, στο ποδόσταμα του σκάφους, είχε δημιουργηθεί μια μεγάλη τρύπα μέσω της οποίας εισήλθε το νερό στο πλοίο.

a

Βρετανικές αναφορές στους δύτες και στον τρόπο κατάδυσης που χρησιμοποιήθηκε, αμέσως μετά την βύθιση του HMS CHAMOIS, με σκοπό την ανακάλυψη των αιτιών της βύθισης του.

Τέσσερα χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1908, ο διάσημος βρετανός δύτης της εποχής Andrew Catto, επισκέφθηκε το ναυάγιο και καταδύθηκε σε αυτό χρησιμοποιώντας τους πρωτοποριακούς, για την εποχή εκείνη, πίνακες αποσυμπίεσης του John Scott Haldane. Η κατάδυση αυτή έμεινε στην ιστορία σαν μια από τις πρώτες καταδύσεις στον κόσμο με χρήση πινάκων αποσυμπίεσης. Φαίνεται πάντως, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μας παρέχει ο Leonard Hill (βλ. βιβλιογραφία), ότι μετά τη βύθιση πραγματοποιήθηκαν κάποιες επιπλέον καταδύσεις στο ναυάγιο οι οποίες αν και ήταν ολιγόλεπτες παρέμειναν πρωτοποριακές για την εποχή εκείνη.

Η έρευνα πεδίου

To ημερολόγιο του αντιτορπιλικού HMS EXE περιείχε και άλλες πολύτιμες πληροφορίες εκτός από αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ο κυβερνήτης του πλοίου εκτός του ότι είχε υπολογίσει το στίγμα του ναυαγίου, είχε πάρει επιπλέον και το αζυμούθιο του σημείου βύθισης με τον φάρο του κάβο Πάπας. Μια πολύωρη έρευνα με το βυθόμετρο του τότε φουσκωτού μου σκάφους «Σείριος», κατά την διάρκεια της οποίας ακολούθησα τις υποδείξεις του καθηγητή του τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιας Γεωλογίας του Πανεπιστήμιου Πατρών, Γιώργου Παπαθεοδώρου, ο οποίος είχε στο παρελθόν εντοπίσει δύο «στόχους» με το μαγνητόμετρο κατά τη διάρκεια ερευνών μπροστά στο ακρωτήριο Πάπας, δεν απέδωσε. Ο ένας στόχος ήταν το γνωστό σε μένα, αλλά και σε αρκετούς πατρινούς αυτοδύτες, ναυάγιο του ατμόπλοιου ΒΙΒΗ το οποίο προσέκρουσε σε νάρκη στις 9 Νοεμβρίου του 1940, και στο οποίο είχα καταδυθεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια. Ο άλλος στόχος θα έπρεπε κατά πάσα πιθανότητα και σύμφωνα με τα στοιχεία του ημερολογίου καταστρώματος του αντιτορπιλικού HMS EXE, να είναι το ναυάγιο του HMS CHAMOIS, το οποίο βρισκόμενο επάνω σε ξέρα, και για την ακρίβεια σε «άγριο» βυθό, είχε μάλλον καταφέρει να αποφύγει τις ανεμότρατες και κατά συνέπεια να αποτρέψει την αποκάλυψή του.

α

Το HMS CHAMOIS όπως βρέθηκε στο βυθό από την καταδυτική μας ομάδα. (Σκίτσο Αθανασίας Κεκεμπάνου)

Το κύριο ερώτημα, για τον εντοπισμό του ναυαγίου σαν HMS CHAMOIS, ήταν κατά πόσο το παλαιό στίγμα που αναφέρετε στο ημερολόγιο του HMS EXE, το οποίο είχε υπολογιστεί με τον καρτεσιανό τρόπο υπολογισμού συντεταγμένων, μπορούσε να έχει τέτοια απόκλιση – και μιλάμε για μια ανεκτή απόκλιση της τάξεως των 300-500 μέτρων – που να δίνει την δυνατότητα εντοπισμού του ναυαγίου.
Το πρόβλημα έμοιαζε να είναι περίπλοκο και πολυεπίπεδο. Οι συντεταγμένες με τη βοήθεια δορυφόρου, άρχισαν να εφαρμόζονται μετά την εμφάνιση των πρώτων δορυφόρων και συγκεκριμένα στις αρχές της δεκαετίας του 50. Οι έρευνες μου στο διαδίκτυο για την μετατροπή των καρτεσιανών συντεταγμένων σε αυτές που χρησιμοποιούμε σήμερα και υπολογίζουμε την θέση μας στη γη με την βοήθεια των φορητών μηχανημάτων G.P.S., απέβησαν άκαρπες. Κάποιες πληροφορίες από ένα Ρώσο επιστήμονα –αυθεντία στον τομέα αυτό- με τον οποίο επικοινώνησα δεν ήταν ενθαρρυντικές. Με πληροφόρησε ότι μια τέτοια μετατροπή θα ήταν δύσκολη και η ύπαρξη σφάλματος σίγουρη. Η έρευνα με τη βοήθεια της αναφοράς του HMS EXE σε σχέση με το αζυμούθιο από το ακρωτήριο Πάπας, ήταν επίσης εξίσου δύσκολη. Το κυριότερο όμως πρόβλημα το οποίο καθόριζε την έρευνα και επηρέαζε άμεσα τον εντοπισμό του ναυαγίου σε σχέση με το αζυμούθιο, ήταν ότι δεν κατάφερα να βρω απάντηση με βεβαιότητα σε σχέση με την ακριβή θέση του φάρου στο ακρωτήριο Πάπας, το 1904.

Αν και οι τοπογνωστικές ελλείψεις ήταν σημαντικές οι γενικές πληροφορίες όμως ήταν αρκετές για να μου δώσουν κουράγιο προτρέποντας με στο να ερευνήσω την περιοχή. Σκοπός μου ήταν να κάνω συνεχείς πορείες με χαμηλή ταχύτητα και με την χρήση του βυθόμετρου να χτενίσω την ευρύτερη περιοχή ψάχνοντας για ανωμαλίες στον βυθό, οι οποίες θα μπορούσαν να είναι ένα δείγμα για την ύπαρξη ναυαγίου. Πράγματι μετά από 6-7 εξόδους στην ευρύτερη περιοχή και μετά από έρευνα 18 περίπου ωρών με τη βοήθεια δυο G.P.S., κατάφερα να δω τελικά την οθόνη του βυθόμετρου να μετατρέπεται απότομα από μια ευθεία γραμμή, σε ισοβαθή βυθό βάθους 58 μέτρων, σε μια άγρια επιφάνεια που έδινε μέγιστο βάθος 51–55 μέτρα. Ήταν παράξενο και η τύχη μου μεγάλη καθώς η έρευνα αυτή αποτελούσε την τελευταία μου εξόρμηση για την καλοκαιρινή περίοδο του 2004. Έχοντας αποφασίσει να εγκαταλείψω την έρευνα για την χρονιά αυτή, είχα χαλαρώσει αφήνοντας το σκάφος να απομακρυνθεί πάνω από 1.500 μέτρα από το αρχικό στίγμα, όταν είδα αυτή την αλλαγή στο βάθος. Ήταν τέτοια η έκπληξη και ο ενθουσιασμός μου που δεν πρόλαβα να κρατήσω το στίγμα και έκανα περίπου 15 λεπτά μέχρι να εντοπίσω και πάλι το σημείο. Το κρυφτούλι με το αντιτορπιλικό φάντασμα είχε τελειώσει μια και ήμουν σχεδόν σίγουρος ότι το αντικείμενο που βρισκόταν κάτω από την καρένα του «Σείριου» ήταν το ναυάγιο του αντιτορπιλικού HMS CHAMOIS.

chamois1

Η βύθιση του Chamois στην «The Graphic» , Αγγλική εβδομαδιαία εικονογραφημένη εφημερίδα της εποχής στο φύλο της 8ης Οκτωβρίου 1904. Πηγή: http://www.old-print.com

Οι πρώτες καταδύσεις

Η πρώτη κατάδυση στο HMS CHAMOIS συνοδεύτηκε από ορατότητα 7-8 μέτρων, η οποία θεωρείται αρκετά καλή για τον Πατραϊκό Κόλπο. Το πρώτο πράγμα που αντίκρισα όταν έφτασα στον βυθό, ήταν η πλώρη του πλοίου η οποία είναι εξαιρετικά στενή και αποτελεί ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του. Ακριβώς από πίσω ορθωνόταν η γέφυρα και στο βάθος διέκρινα ένα φουγάρο, όρθιο στη θέση του. Πληροφοριακά το φουγάρο αυτό έχει σήμερα αποκολληθεί. Διέκρινα επίσης κάποιες σφραγισμένες μπουκαπόρτες, σωλήνες εξαερισμού, και κάποιες άγνωστες σε μένα στρογγυλές κατασκευές οι οποίες προεξείχαν από το κατάστρωμα και των οποίων οι έξοδοι καλύπτονταν με μεταλλικό πλέγμα. Λόγω του βάθους αλλά και του πρόχειρου σχεδιασμού της κατάδυσης, ο χρόνος βυθού ήταν περιορισμένος με αποτέλεσμα να μην συνεχίσουμε την έρευνα του ναυαγίου.

α

Το κανόνι της πλώρης. (Φωτ. Ελένη Τσοπουροπούλου)

α

Ένα μέρος απο το κατάστρωμα του HMS CHAMOIS. (Φωτ. Ελένη Τσοπουροπούλου)

Η επόμενη κατάδυση, αν και πολύ καλύτερα σχεδιασμένη, συνοδεύτηκε από πολύ άσχημες συνθήκες στον βυθό οι οποίες αυξήθηκαν λόγω της μη ύπαρξης υποστήριξης επιφανείας. Οι κύριοι ανασταλτικοί παράγοντες στάθηκαν τα ισχυρά ρεύματα και η άσχημη ορατότητα η οποία περιοριζόταν στα 1.5 με 2 μέτρα. Φτάνοντας στον βυθό διαπιστώσαμε αμέσως ότι η άγκυρα του σκάφους μας σερνόταν παρασυρόμενη από το ρεύμα απομακρύνοντας μας από το ναυάγιο. Δέσαμε γρήγορα έναν μίτο στο σκοινί της άγκυρας, για να οδηγηθούμε σε αυτό κατά την επιστροφή, και ακολουθήσαμε το αυλάκι που δημιούργησε η άγκυρα σερνόμενη στον βυθό.

Όταν φτάσαμε στο σημείο που βρισκόταν το σημάδι που δημιούργησε στον λασπώδη βυθό η άγκυρα κατά την ρίψη της, δεν είδαμε πουθενά ίχνη του ναυαγίου, έτσι αποφασίσαμε να κολυμπήσουμε ακολουθώντας ευθεία πορεία προς τα μπρος. Μετά από πολύ προσπάθεια και ενώ ήμασταν έτοιμοι να εγκαταλείψουμε την κατάδυση, διακρίναμε επιτέλους τον σκούρο και σκοτεινό όγκο του ναυαγίου. Το σημείο στο οποίο βρισκόμασταν ήταν περίπου στη μέση του πλοίου και έτσι αποφασίσαμε να κατευθυνθούμε προς την πρύμνη για να δούμε το υπόλοιπο μισό του ναυαγίου. Περάσαμε το σημείο μετά το τρίτο φουγάρο, το οποίο δεν βρίσκεται πλέον στη θέση του, και αμέσως μετά συναντήσαμε το καπόνι της σωστικής λέμβου, το οποίο είχαμε εκ των προτέρων εντοπίσει στην φωτογραφία του HMS CHAMOIS, για να συναντήσουμε στην συνέχεια και την γέφυρα του σηματωρού.

α

Μέρος του μηχανισμού εκτόξευσης τορπιλών και ο τορπιλοσωλήνας. (Φωτ. Ελένη Τσοπουροπούλου)

Μετά απ΄ αυτό κατευθυνθήκαμε στην περιοχή των τορπιλοσωλήνων αλλά δυστυχώς στο σημείο αυτό το μεγαλύτερο μέρος του ναυαγίου είναι καλυμμένο από τη λάσπη του βυθού. Φτάνοντας στην περιοχή της πρύμνης, το τελευταίο λεπτό του προγραμματισμένου χρόνου παραμονής μας στο ναυάγιο, είδαμε και φωτογράφησα  το πυροβόλο της πρύμνης.

Οι υπόλοιπες καταδύσεις

Στο ναυάγιο του HMS CHAMOIS πραγματοποιήθηκαν συνολικά έξι καταδυτικές αποστολές εκ΄ των οποίων μόνο κατά την πρώτη και την τελευταία, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2010, η ορατότητα ήταν μεγαλύτερη του ενάμιση μέτρου. Αν και ο περιορισμός αυτός ήταν σημαντικός για την περαιτέρω έρευνα του ναυαγίου και για την λήψη φωτογραφιών, καταφέραμε παρ΄ όλα αυτά να δούμε και να ερευνήσουμε πολλά αντικείμενα του χώρου. Καθώς τα ρεύματα της περιοχής είναι συχνά πολύ ισχυρά, με αποτέλεσμα να απομακρύνεται η άγκυρα από το ναυάγιο, το οποίο είναι σε μεγάλο βαθμό χωμένο στη λάσπη, αναγκαστήκαμε να πραγματοποιήσουμε όλες μας τις καταδύσεις με τη βοήθεια του «Μίτου της Αριάδνης», δηλαδή ενός σχοινιού τυλιγμένου σε καρούλι, το οποίο προσαρμόζαμε στο σχοινί της άγκυρας έτσι ώστε να εξασφαλίσουμε τον δρόμο της επιστροφής στην επιφάνεια. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό της περιοχής είναι ότι μετά τα 35 μέτρα βάθος υπάρχει ένα θερμοκλινές το οποίο καθιστά τα νερά κρύα και θολά. Στο σημείο αυτό νιώθει κανείς σαν να περνά από την ημέρα στην νύχτα.

α

Το ναυάγιο είναι κατοικία πολλών αστακών. (Φωτ. Γ. Καρέλας)

α

Τα ψάρια που κυριαρχούν στην περιοχή του ναυαγίου είναι οι Ανθίες. Διαγώνια στην φωτογραφία διακρίνεται το πυροβόλο της πρύμνης. (Φωτ. Γ. Καρέλας)

Στην τελευταία μας κατάδυση εντοπίσαμε και ένα από τα 4 πλαινά κανόνια των  6 λιβρών που βρίσκεται στο ύψος του τρίτου φουγάρου και μπορεί κάποιος να το διακρίνει και στο έβδομο λεπτό στο  ενσωματωμένο video.

Όλες οι καταδύσεις πραγματοποιήθηκαν με αέρα, σαν αέριο βυθού και αποσυμπιεστικό αέριο, εκτός από τις τελευταίες στις οποίες χρησιμοποιήθηκε Nitrox 50 σαν αέριο αποσυμπίεσης. Οι χρόνοι βυθού υπήρξαν μικροί και σχετικά συντηρητικοί λόγω του βάθους σε συνδυασμό με την μη επαρκή υποστήριξη επιφανείας. Σε όλες μας τις καταδύσεις κινηθήκαμε επιχειρώντας στο βάθος των 55-57 μέτρων ακολουθώντας την γραμμή του ναυαγίου το οποίο, όπως αναφέρθηκε, βρίσκεται σχεδόν όλο χωμένο στον πυθμένα και καλυμμένο από λάσπη.

Ο τύπος της εποχής

Χάρη στο μουσείο τύπου της Πάτρας και τον εμπνευστή και δημιουργό του, τον αείμνηστο Νίκο Πολίτη, η Πάτρα διαθέτει ίσως το πιο πλήρες μουσείο τύπου της Ελλάδας. Στις συλλογές του συμπεριλαμβάνεται το σύνολο σχεδόν όλων των εφημερίδων που κυκλοφόρησαν από το 1895 και μετά, με κύρια ανάμεσα τους τον «Νεολόγο Πατρών» ο οποίος αποτέλεσε για μένα πηγή άμεσων και σημαντικών πληροφοριών. Αν και στην αρχή λόγω ενός λάθους συλλογισμού -στον οποίο μου επέστησε στην συνέχεια την προσοχή η δημοσιογράφος της τοπικής εφημερίδας «Πελοπόννησος», κυρία Γωγώ Καραλή- δεν κατάφερα να βρω πληροφορίες για το χρονικό του ναυαγίου, μετά την διόρθωση του λάθους οι πληροφορίες προέκυψαν άφθονες ρίχνοντας άπλετο φως στα γεγονότα.

α

Η εφημερίδα «Νεολόγος Πατρών» της 16ης Σεπτεμβρίου του 1904, στην οποία γίνεται λεπτομερής αναφορά στην βύθιση του HMS CHAMOIS.

Το προαναφερόμενο λάθος, το οποίο με εμπόδισε στην έρευνα μου, υπήρξε ο μη υπολογισμός των 13 ημερών ανάμεσα στο Γρηγοριανό και στο νέο διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο που βρίσκεται σε ισχύ σήμερα. Επειδή το ναυάγιο πραγματοποιήθηκε πριν το 1924, την χρονιά που άρχισε να ισχύει στην Ελλάδα το νέο ημερολόγιο, θα έπρεπε να αφαιρέσω 13 ημέρες από την βρετανική αναφορά η οποία καθόριζε σαν ημερομηνία βύθισης του HMS CHAMOIS την 26η Σεπτεμβρίου 1904. Πράγματι στο φύλλο του «Νεολόγου Πατρών» της 16ης Σεπτεμβρίου, τρεις ημέρες μετά το ναυάγιο του πλοίου, υπήρχε εκτενής αναφορά στο συμβάν προσφέροντας στον αναγνώστη πολλές και άγνωστες πληροφορίες. Ανάμεσα στα πιο σημαντικά στοιχεία που άντλησα κατατάσσονται τα εξής, τα οποία αναφέρω εν κατακλείδι στην συνέχεια:

– Η δυσκολία των δημοσιογράφων της εποχής στο να πιστέψουν ότι πράγματι συνέβη το συγκεκριμένο ατύχημα. Χαρακτηριστικό που φανερώνει την δυσπιστία τους αποτελεί η φράση «η είδηση δυσπίστως ηκούσθη αύτη».

– Η διαφορετική εκτίμηση των Άγγλων αξιωματούχων και του καπετάνιου, σε σχέση με την αιτία βύθισης του πλοίου. Ενώ διαβάζουμε ότι «το τορπιλικόν είχε αναπτύξει μεγάλη ταχύτηταν μέχρι 32 μιλίων καθ’ ώραν, ο θώραξ του σκάφους συγκείμενος εξ ουχί παχέως στρώματος σιδήρου εχαλαρώθη ‘εις τι μέρος εξ του διαρκούς τιναγμού του σκάφους –λόγω της μεγάλης ταχύτητος- και τα ύδατα εισελθόντα εκ σχηματιθεισών ούτω κενών εισώρμησαν εις τας μηχανάς και προκάλεσαν το γνωστό δυστύχημα», η θέση του καπετάνιου είναι ότι «η καταβύθισης προήλθε εκ της χαλαρώσεως των σιδηρών στηλωμάτων του έλικος».

Πολλές παράπλευρες πληροφορίες μας κάνουν γνωστό το γεγονός ότι ο βρετανικός στόλος ο οποίος έφθασε στην Πάτρα από τον Πειραιά, κάνοντας στάση στην Ιτέα, και έχοντας τελικό προορισμό το Αργοστόλι της Κεφαλονιάς, αποτελείτο από 24 τορπιλοβόλα-αντιτορπιλικά των οποίων το εκάστοτε πλήρωμα αποτελείτο από 55-60 άνδρες. Στις πληροφορίες αυτές συγκαταλέγονται ακόμα η αξία του HMS CHAMOIS, η οποία εκτιμήθηκε στις 150.000 λίρες Αγγλίας, καθώς και η νεαρή ηλικία του πλοιάρχου (οι δημοσιογράφοι τον περιγράφουν για κάτω των 30 ετών), η οποία θεωρήθηκε επίσης σαν αιτία του ατυχήματος.

α

Η πλώρη του HMS Chamois φαντάζει ιδιαίτερα στενή!.Μεγάλο μέρος του ναυαγίου βίσκεται χωμένο στον λασπώδη βυθό. (Φωτ. Γ. Καρέλας)

Μια τελευταία και σημαντική πληροφορία του ελληνικού τύπου της εποχής, αποτελεί η είδηση ότι ο αγγλικός στόλος εξέτασε την πιθανότητα ανέλκυσης του ναυαγίου και γι αυτό επιστράτευσε το δανέζικο ναυαγοσωστικό πλοίο «Ερμής» και το βρετανικό «Ήφαιστος». Για το τελευταίο ο τύπος της εποχής αναφέρει ότι ήταν «πλοίο θαυμάσιο εις το είδος του σχεδόν μοναδικό, που δεν είχε άλλο προορισμό ή να εξυπηρετεί πάσα μηχανική ανάγκη, είτε δια της εργασίας της ρυμουλκήσεως, της ανελκύσεως , της επιδιορθώσεως είτε δια πάσαν άλλην χρείαν, έχει δε όλα τα μέσα όπως ανελκυσθώσι μετά της μεγαλυτέρας ευκολίας βαρύτατα αντικείμενα». Αν και τα πλοία επιχείρησαν στην περιοχή κάτω από την βρετανική διοίκηση -η οποία θέλησε να ανελκύσει HMS CHAMOIS με σκοπό να εξακριβώσει τα αίτια της βύθισης και να αποδώσει ευθύνες- εγκατέλειψαν την προσπάθεια όταν επιβεβαιώθηκε το βάθος στο οποίο βρισκόταν το ναυάγιο.

Βιβλιογραφία – Πηγές

– David Lyon, The first Destroyers, εκδ. Shipshape.
– James P. Delgado, Lost Warships: An Archaeological Tour of War at Sea.
– Μουσείο τύπου Πάτρας εφημερίδα «Νεολόγος Πατρών».
– Leonard Hill, Caison Sickness and the Physiology of Work in Compressed Air.
– Captain T.D. Manning, The British Destroyer. Godfrey Cave Associates.
– Αλέκου Μαρασλή, Πάτρα 1900.
http://www.battleships-cruisers.co.uk/star_class.htm
– Graham Watson, The Royal Navy 1902.
Royal Navy WW1 Destroyer Pendant Numbers.

-Michael Jung «Das Handbuch zur Tauchgeschichte»

———————————————————————————-

H προσάραξη της Ρωσικής Αυτοκρατορικής θαλαμηγού Tsarevna στο ακρωτήριο του Δρεπάνου  τον Μάρτιο του  1895

tsarevna

Η αυτοκρατορική θαλαμηγός Tsarevna

Tο Aκρωτήριο Δρέπανο είναι μια εντυπωσιακή αμμόγλωσσα δρεπανοειδούς σχήματος (εξ ου και η ονομασία) στον Κορινθιακό κόλπο. Bρίσκεται στη θέση 38 20 25 B 21 50 50 A

Ο φάρος του ακρωτηρίου Δρεπάνου , σημερινού Δήμου Πατρέων, τεως Δήμου ρίου χτίστηκε το 1888 , βελτιώθηκε το 1899 γινόμενος περιστροφικός ενώ το 1930 έγινε αυτόματος.
(από τις ιστοσελίΔες του Δήμου ρίου και faroi.com)

Στο βιβλίο του Στέφανου Θωμόπουλου «ιστορία της πόλεως Πατρών »

http://el.wikipedia….%CE%AF%CE%BF%29
(και συγκεκριμένα σε Δεύτερη έκδοση που επιμελήθηκε ο Κώστας Τριανταφύλλου το 1950 αναφέρεται η ανέγερση του φάρου στο τέλος του αιώνα και οι βελτιώσεις που έγιναν επειδή το φώς του φανού δεν ήταν επαρκές. Ο Θωμόπουλος αναφέρει σχετικά «λόγω της ανεπάρκειας του φωτός του φανού προκλήθηκε το ναυάγιο της ρωσικής αυτοκρατορικής θαλαμηγού «Ερεκλίκ»……

Ξεκίνησα μια έρευνα για το ναυάγιο αυτό στα πλαίσια του πονήματος αυτού για την ιστορία του Πατραικού και Κορινθιακού κόλπου …αλλά ναυάγιο δε βρέθηκε μετά και  από  έρευνα πεδίου στην περιοχή με sonar.
Πιθανολογώντας ότι το πλοίο είτε προσάραξε και κατόπιν αποκολλήθηκε είτε διαλύθηκε ξεκίνησα μια έρευνα για μια αυτοκρατορική θαλαμηγό που προσάραξε στο ακρωτήριο κοντά στο έτος 1888. Όμως αυτοκρατορική θαλαμηγός Ερεκλίκ Δεν υπήρξε ποτέ ούτε Ρωσική , ούτε Πρωσσική ….

Μετά από 10 χρόνια περίπου έρευνας  είχα την τύχη να πέσω πάνω στην ιστοσελίδα
http://www.archive.o…kngoog_djvu.txt
που ανέφερε τη θαλαμηγό σαν Tiarevna που προσάραξε στο ακρωτήριο Δρέπανο και μετέφερε Ρώσο υπουργό από την Αθήνα στην Κέρκυρα . Η ημερομηνία στη σελίδα προσδιορίζεται στον Μάρτιο του 1895.
Ανέφερε επίσης ότι η θαλαμηγός ήταν 21 ετών, κινείτο με μία μηχανή , ήταν 600 τόνων και είχε ναυπηγηθεί στο Hull.

Οι παραπάνω πληροφορίες με οδήγησαν στο να  καταλήξω ότι το όνομα της ρωσικής αυτοκρατορικής θαλαμηγού που προσάραξε στην αμμόγλωσα του ακρωτηρίου Δρεπάνου στις αρχές του 1895 είναι « Τsarevna» (κόρη του τσάρου)…Η θαλαμηγός άλλωστε την περίοδο εκείνη βρισκόταν στην Ελλάδα εξυπηρετώντας τις ανάγκες μελών της Ρωσικής  βασιλικής οικογένειας αλλά και τις ανάγκες της Ρωσικής εξωτερικής πολιτικής….

Το ακρωτήρι του Δρεπάνου πριν κατασκευαστεί ο πρώτος φάρος.... Πηγή: βιβλίο

Το ακρωτήρι του Δρεπάνου πριν κατασκευαστεί ο πρώτος φάρος….
Πηγή: βιβλίο «Eine Spazierfahrt im Golfe von Korinth» (1876) του Ludwig Salvator. (σημ.: Ο αυστριακός αρχιδούκας Λουδοβίκος Σαλβατόρ της Τοσκάνης (1847-1915), λάτρης της Ελλάδας [με έπαυλη στη Ζάκυνθο], δημοσιεύει σε αυτό το βιβλίο μια λεπτομερή γεωγραφική περιγραφή του Κορινθιακού κόλπου, των πόλεων και των οικισμών του.)
@Kostas Lepeniotis, Patras old photos, facebook

θαλαμηγός Tsarevna (1874–1917)

Ναυπηγήθηκε το 1874 στην Αγγλία από τον τσάρο Aλέξανδρο Β και ήταν όντως ένα πολύ στυλάτο σκάφος, κατάλληλο για τον τσάρο και την οικογένειά του. Το πλοίο αυτό όπως και όλες οι αυτοκρατορικές θαλαμηγοί των Ρωμανώφ είχαν φτιαχθεί για να ξεχωρίζουν. Κάποιες από αυτές έγιναν γνωστές για την πολυτέλεια και την υπερβολή που τις διέκρινε, άλλες για το παράξενο σχήμα τους (όπως η Livadia ). Η Tsarevna  προσωπικά μου φαίνεται λίγο διαφορετική, λιτή αλλά και αριστοκρατική. Σίγουρα πάντως θα ξεχώριζε στην εποχή της ανάμεσα στα πρώτα ατμόπλοια που διέσχιζαν τότε τις θάλασσες…
περισσότερα ενδιαφέροντα στον στο παρακάτω σύνδεσμο…
http://forum.alexand…p?topic=13818.0

Η θαλαμηγός Tsarevna   πιαθνώς έκανε πολλά ταξίδια στον Κορινθιακό κόλπο και μετά την προσάραξη αφού  ο Δούκας Γεώργιος της Ρωσίας ,  εκείνη την εποχή γυρόφερνε ( από το 1896) την Ελληνίδα πριγκίπισσα Mαρία που τη παντρεύτηκε τελικά το 1900 στην Kέρκυρα…

Ένα Σχόλιο to “Στην αυγή του 20ου αιώνα”

  1. Πολλα πολλα συγχαρητηρια για την εξαιρετικη δουλεια σου που μολις ανακαλυψα…..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: