Η εποχή της σταφίδας

LP

Το λιμάνι της Πάτρας γύρω στο 1900.

«Πώποτε ο λιμήν δεν παρουσίασε τοιούτο λαμπρόν θέαμα, ως νυν. Πλέον των 150 πλοίων των πλείστων με φορτία σταφίδων ευρίσκονται ηγκυροβολημένα εν αυτώ»

 

Η Πάτρα και η «Εποχή της Σταφίδας» 1820-1920

H Πάτρα αποτέλεσε το μεγαλύτερο λιμάνι εξαγωγής σταφίδας και το μεγαλύτερο κέντρο διακίνησης του προϊόντος αυτού με αποκορύφωμα τα τέλη  του 19ου αιώνα. Ενδεικτικά το 1899-1900 εξήχθησαν από το λιμάνι της Πάτρας 108.919 τόνοι και το 1900-1901, 48.201 τόνοι σταφίδα.   Οι αριθμοί αυτοί σε συνδιασμό με τα οικονομικά οφέλη που έφερε το εμπόριο της σταφίδας, αποτέλεσαν την κύρια αιτία για την γενικότερη οικονομική ανάπτυξη της βιομηχανίας και του εμπορίου  της Πάτρας και την ταυτόχρονη άνοδο του βιωτικού επιπέδου των κατοίκων της.

Τα  «Πριμαρόλια», όπως αποκαλούσαν τα καταστόλιστα φορτηγά πλοία συναγωνίζονταν ποιο θα πρωτομεταφέρει τη σταφίδα στην Αγγλία και στη Γαλλία αλλά σε πολλά ακόμα  λιμάνια της Μεσογείου…. Πολλές φορές τα πλοιάρια αυτό ήταν μεγάλα ξύλινα καίκια…

«Καταιγίς εβύθισε πλοίον. Τρία πλοιάρια συνετρίβησαν» (από το έντυπο «Φορολογούμενος» 29.12.1878, παλαιό ημερολόγιο).

«Και άλλη τρικυμία. Τρία κατεποντίστηκαν, έν βρίκι κατασυνετρίβη» (από το έντυπο «Φορολογούμενος» 9.2.1879, παλαιό ημερολόγιο).

 

Την εποχή της σταφίδας , λόγω της έντονης θαλάσσιας μεταφορικής κίνησης, ήταν αναμενόμενο να αυξηθούν τα ναυτικά ατυχήματα με αποτέλεσμα να βυθιστούν αρκετά πλοιάρια αλλά και μεγαλύτερα εμπορικά πλοία  στην περιοχή. Υπάρχουν πολλές έντυπες καταχωρήσεις βυθίσεων κατά την περίοδο αυτή, οι οποίες οφείλονται, ως  επί τω πλείστον, στις άσχημες καιρικές συνθήκες και σε ναυτιλικά σφάλματα. Αν και το ενδιαφέρον για τα ναυαγισμένα πλοία της εποχής  και την ιστορία τους είναι σημαντικό, κυρίως για την μελέτη αυτή που αναζήτησε  απομεινάρια της ιστορίας του Πατραικού που απομένουν στο βυθό, προκύπτουν   αντικειμενικές  δυσκολίες …

Κατ’ αρχάς   δεν  ήταν  ρεαλιστικό να αναζητούσαμε κάποιο από τα μικρά ξύλινα πλοιάρια της εποχής που αναφέρθησαν ανωτέρω στον βυθό του λιμανιού της Πάτρας, καθώς φαντάζει αδύνατο να διατηρούνται μέχρι σήμερα λόγω της μεγάλης φθοράς του ξύλου. Έτσι θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε,  ότι τα  πλοιάρια αυτά έχουν  διαλυθεί εδώ και πολλές δεκαετίες.

Αλλά και καταδύσεις μέσα και γύρω από το λιμάνι της Πάτρας με τις σημερινές συνθήκες ορατότητας, μόλυνσης και κυκλοφορίας σκαφών και μεγάλων πλοίων είναι σχεδόν αδύνατον να γίνουν.

Ωστόσο σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, συνέβησαν κάποια  σημαντικά ναυάγια σιδερένιων φορτηγών ατμόπλοιων κατά το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, των οποίων αναφορές υπάρχουν μέχρι σήμερα στον τοπικό τύπο.Τα κουφάρια όσων εκ των πλοίων αυτών  δεν ανελκύθηκαν υπάρχουν ακόμα στο βυθό. Η έρευνα αποκάλυψε   τα ναυάγια των φορτηγών ατμόπλοιων EGYPTE, ΦΩΚΙΣ, Χριστόφορος και ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ . Το τελευταίο, φορτωμένο κυρίως με σταφίδα, βυθίστηκε στα ανοιχτά του χωριού Ροδινή Ψαθοπύργου, στον Κορινθιακό Κόλπο, σε βάθος μεγαλύτερο των 70 μέτρων, τον Ιανουάριο του 1927, ερχόμενο από τον νομό Ηλείας.

Η βύθιση του S/S EGYPTE

Την νύχτα της 7ηςΦεβρουαρίου 1909 (20 Φεβρουαρίου σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο), έξω από το λιμάνι των Πατρών, συγκρούστηκαν δύο μεγάλα φορτηγά ατμόπλοια, το ελληνικό ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ και το βελγικό EGYPTE, με αποτέλεσμα την βύθιση του τελευταίου.

Λόγω του ότι η σύγκρουση πραγματοποιήθηκε κατά την 1η πρωινή ώρα της 8ης Φεβρουαρίου, κανένας Πατρινός δεν έτυχε να βρίσκεται παρών σαν αυτόπτης μάρτυρας. Το βελγικό ατμόπλοιο EGYPTE, χωρητικότητας 2.489 ΚΟΧ και μήκους 95 μέτρων, φέρων γενικό φορτίο και έχοντας προορισμό τα λιμάνια της Πάτρας, του Πειραιά, της Κωνσταντινούπολης και του Πύργου Βουλγαρίας, φτάνοντας στην Πάτρα αγκυροβόλησε έξω από το λιμάνι. Το ελληνικό ατμόπλοιο ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, 3.500 ΚΟΧ, ταξίδευε από το Κατάκωλο προς το Αίγιο με ενδιάμεσο σταθμό την Πάτρα όπου επρόκειτο να λάβει οδηγίες από τον ναυτιλιακό πράκτορα Σ. Σταυρόπουλο, ο οποίος θα προσέγγιζε το πλοίο με λέμβο έξω από το λιμάνι των Πατρών. Στην συνέχεια το πλοίο θα συνέχιζε προς Αίγιο όπου και επρόκειτο να φορτώσει 140 τόνους κίτρα για να τα μεταφέρει στην Νέα Υόρκη.

Κατά την διάρκεια της προσέγγισης στο λιμάνι των Πατρών το ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ πρόσκρουσε στο βελγικό ατμόπλοιο, λόγω βλάβης του πηδαλίου του η οποία δεν είχε διαπιστωθεί νωρίτερα, με αποτέλεσμα την βύθιση του βελγικού EGYPTE μιάμιση ώρα αργότερα. Από την πρόσκρουση δεν υπήρξαν θύματα. Τα δύο πλοία ήταν ασφαλισμένα. Η ευθύνη του ατυχήματος αποδόθηκε στον πλοίαρχο του ελληνικού πλοίου, Δημήτριο Κυδωνέα.

Α

Φύλο της εφημερίδας «Νεολόγος Πατρών», της 8ης Φεβρουαρίου 1909 (παλαιό ημερολόγιο).

Μετά την βύθιση το ρυμουλκό ατμόπλοιο ΗΛΙΟΣ έπλευσε στον τόπο του ατυχήματος για να εξετάσει την πιθανότητα ανελκύσεως του ναυαγίου. Οι δύτες από το ΗΛΙΟΣ διαπίστωσαν ότι το βυθισμένο ατμόπλοιο βρισκόταν στο βάθος των 40 περίπου μέτρων, ακουμπώντας με το πλάι στον βυθό, και αποφάνθηκαν ότι η ανέλκυση του δεν ήταν δυνατή. Στην εφημερίδα «Νεολόγος Πατρών» αναφέρεται ότι το ναυάγιο θα πωλούνταν έναντι μικρού αντιτίμου, μαζί με το εμπόρευμα, σε εταιρεία εκμετάλλευσης του. Η εταιρεία θα αναλάμβανε επίσης και την διάλυση του. Ίσως αυτό εξηγεί το γεγονός ότι αν και το ναυάγιο εξακολουθεί να βρίσκεται μέχρι σήμερα βυθισμένο 600 περίπου μέτρα μακριά από τον κυματοθραύστη του λιμανιού, είναι εντελώς διαλυμένο πιθανώς λόγω των εκρηκτικών που χρησιμοποιήθηκαν για την προγραμματισμένη διάλυση ή τμηματική ανέλκυση του.

Το S/S EGYPTE είχε τα εξής τεχνικά χαρακτηριστικά.

Όνομα: EGYPTE (πρώην WOLFSBURG)
Τύπος: Φορτηγό ατμόπλοιο
ΚΟΧ: 2.489
Ολικό μήκος: 95,1 μέτρα
Πλάτος: 13 μέτρα
Ενδεικτική ταχύτητα: 9,5 κόμβοι
Πρώτη νηολόγηση: Γερμανία, 1896
Κατασκευαστής: Sir Raylton Dixon & Co, Middlesbrough, Αγγλία
Αριθμός κατασκευής: 418
Αποπεράτωση κατασκευής: Φεβρουάριος 1896

Η βύθιση του Α/Π ΦΩΚΙΣ

Ένα ακόμα σοβαρό ατύχημα συνέβη επίσης στο λιμάνι της Πάτρας λίγα χρόνια αργότερα με αποτέλεσμα τη βύθιση του φορτηγού ατμόπλοιου ΦΩΚΙΣ.

Στις 21 Αυγούστου του 1925 (5 Σεπτεμβρίου σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο) συγκρούστηκε στο λιμάνι της Πάτρας το ατμόπλοιο ΦΩΚΙΣ, 219 ΚΟΧ, κατασκευασθέν το 1896, ιδιοκτησία της Ατμοπλοΐας Φωκίδος, με το ατμόπλοιο ΚΕΡΚΥΡΑ, 492 ΚΟΧ, κατασκευασθέν το 1881, ιδιοκτησία Ιονική Ατμοπλοΐα (βλ. Αφοι Γαννουλάτου), με αποτέλεσμα τη βύθιση του πρώτου. Από το ατύχημα δεν υπήρξαν θύματα.

Η σύγκρουσης επήλθε ενώ το ΦΩΚΙΣ εισερχόμενο στο λιμάνι της Πάτρας, από την νότια είσοδο, ετοιμαζόταν να αγκυροβολήσει. Την ίδια στιγμή το ΚΕΡΚΥΡΑ, ερχόμενο από τον Πειραιά και εισερχόμενο στο λιμάνι με ταχύτητα μεγαλύτερη της επιτρεπόμενης, επέπεσε επί του ΦΩΚΙΣ με αποτέλεσμα να του προκαλέσει ρήγμα ακριβώς στο κέντρο του σκάφους. Αν και ο πλοίαρχος του ΦΩΚΙΣ αμέσως μετά την σύγκρουση προσπάθησε να προσαράξει το πλοίο, δεν τα κατάφερε καθώς το νερό εισχώρησε γρήγορα από το ρήγμα, με αποτέλεσμα το ΦΩΚΙΣ να μισοβυθιστεί μέσα στο λιμάνι των Πατρών. Το πλοίο μετέφερε 30 σάκκους αλεύρων οι οποίοι καταστράφηκαν.

Α

Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της 21ης Αυγούστου 1925 (παλαιό ημερολόγιο).

Α/Π ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ

Η νύχτα της 23ης Ιανουαρίου του 1927 (6 Φεβρουαρίου σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο) ήταν κρύα και σκοτεινή, εκτός αυτού επικρατούσε και σφοδρή θαλασσοταραχή. Το φορτηγό ατμόπλοιο ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ, Ν.Π.433, 339 ΚΟΧ, κατασκευασμένο το 1867 στην Σκωτία, ιδιοκτησίας Γεωργίου Παπαγιαννάκη, με κυβερνήτη τον Παντελή Δημητρακάκο και φορτίο 7.000 κιβωτίων σταφίδας, 120 βαρελιών λαδιού και άλλων αποικιακών ειδών, έπλεε με κατεύθυνση τον Πειραιά. Από την αντίθετη κατεύθυνση ερχόταν το επιβατικό ατμόπλοιο ΙΘΑΚΗ, 674 ΚΟΧ, κατασκευασμένο στην Γλασκώβη το 1894, ιδιοκτησίας Ε. Δρακούλη, με πλοίαρχο τον Ε. Κουτσουδάκη. Τα δύο ατμόπλοια συγκρούστηκαν, λόγω λάθος χειρισμών των υπευθύνων στις γέφυρες, και των δύο πλοίων, με αποτέλεσμα το ΙΘΑΚΗ να εμβολίσει το ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ και να το βυθίσει. Το ΙΘΑΚΗ έπαθε και αυτό σοβαρές ζημιές. Ο κυβερνήτης του αφού περισυνέλεξε τους ναυαγούς του ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ, επέστρεψε στο λιμάνι της Πάτρας όπου και προσγειάλωσε το πλοίο για να αποφύγει την βύθιση του.

Τον Ιούνιο του 1924, το ΙΘΑΚΗ είχε επίσης συγκρουστεί στον νότιο Ευβοϊκό με το μότορσιπ ΣΤΡΥΜΩΝ, Ν.Π.437, με αποτέλεσμα την βύθιση του τελευταίου.

Το Αγία Βαρβάρα λόγω του μεγάλου βάθους που έχει βυθιστεί και τις δυσκολίες που αυτό δημιουργεί στα συνεργεία ναυαγιαιρεσείας, θεωρείται ότι βρίσκεται μέχρι σήμερα βυθισμένο στην ευρύτερη περιοχή του Κορινθιακού Κόλπου και ότι πιθανώς δεν έχει ανελκυθεί. Το ναυάγιο δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμετα.

Βιβλιογραφία – Πηγές

– Ιστοσελίδα Β΄ Γυμνασίου Πατρών

– Αθηνά Κακούρη, Πριμαρόλια, εκδόσεις Εστία

– Χρήστος Μούλιας, Το λιμάνι της σταφίδας, Πάτρα 2000

– Τζελίνα Χαρλαύτη; Νίκος Βλασσόπουλος: Ποντοπόρεια – Ιστορικός Νηογνώμονας – Ποντοπόρα ιστιοφόρα και ατμόπλοια, 1830-1939, ΕΛΙΑ, Αθήνα 2002

– Χρήστος Ντούνης, Τα Ναυάγια στις Ελληνικές Θάλασσες, Α΄ Τόμος, FINATEC, Αθήνα 2000

 

To ναυάγιο του ατμόπλοιου Χριστόφορος

Όταν μέσω της διαδικτυακής κοινότητας αυτοδυτών “the abyss” (www.theabyss.gr) γνώρισα τον Αλέξη Κατσιαμπή, που έκανε το διδακτορικό του στην Υποβρύχια Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιου του Τέξας των ΗΠΑ στην υποβρύχια αρχαιολογία δεν μπορούσα να φανταστώ πως θα ήταν η αφορμή να ανακαλύψω ένα  σημαντικό  άγνωστο ναυάγιο , στο κέντρο του Πατραϊκού κόλπου. Ο Αλέξης διατηρεί μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα για την υποβρύχια αρχαιολογία στην Ελλάδα στη διεύθυνση

www.underwaterarchaeology.gr . Eκτός από το πλούσιο υλικό που έχει να βοηθήσει όπου μπορεί από τα αρχεία του Πανεπιστημίου που φοιτά και μπορεί να έχει άμεση πρόσβαση. Εγώ ενδιαφέρθηκα για μια εργασία του καθηγητή H.Edgerton που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Nautical Archaeology με τον τίτλο The battle of Lepanto, search & survey mission Greece 1971-72.

Hχογραφία από την ομάδα Edgerton του Pump House wreck

 

Η  έρευνα αυτή είχε  γίνει για την ανακάλυψη τυχόν υπολειμμάτων από τα πλοία που ναυάγησαν το 1571 κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας της Ναυπάκτου (Lepanto). Στην έρευνα είχαν χρησιμοποιηθεί μαγνητόμετρα και ηχοβολιστές πλευρικής σάρωσης (side scan sonar) που δίνουν μια καλή εικόνα του βυθού στην επιφάνεια.

Οι επιστήμονες μπορούν τότε να έχουν μία ακριβέστατη εικόνα του τι υπάρχει στο βυθό για να προσανατολιστούν σε συγκεκριμένους στόχους οι έρευνες των καταδυτικών συνεργείων.

Παίρνοντας στα χέρια μου την εκτύπωση της μελέτης που μου έστειλε με mail ο Αλέξης στο χάρτη της ευρύτερης περιοχής που ερευνήθηκε με έκπληξη είδα σημειωμένα εκτός από τους στόχους που είχαν εντοπίσει οι αρχαιολόγοι για την δική τους έρευνα για τα αρχαία ναυάγια τρία σύγχρονα ναυάγια. Τα δύο ήταν τα γνωστά σε εμένα ναυάγια του ρυμουλκού «Tanag 33» που βυθίστηκε από νάρκη κοντά στη νησίδα Θολή ενώ το δεύτερο το φορτηγό «Άγιος Νεκτάριος» που έχει βυθιστεί ανάμεσα στη νήσο Οξιά και την περιοχή «Σκρόφα».. Το τρίτο όμως ποιο ήταν; Το ναυάγιο αυτό αναφερόταν σαν Γερμανικό πλοίο συνοδείας (escort ship) από την εποχή του Β.Π. Πολέμου που πιθανώς γι αυτούς είχε βομβαρδιστεί (έτσι εξήγησαν κάποιους κρατήρες που κατέγραψε το side scan αριστερά του ναυαγίου) και μάλιστα ήταν το σημείο αναφοράς για τις έρευνες των αρχαιολόγων. Το ονόμασαν δε «ναυάγιο του αντλιοστασίου» (pump house wreck) γιατί την δεκαετία του 70 που γινόταν η έρευνα στην κοντινότερη ακτή της Αιτωλοακαρνανίας υπήρχε ακόμα ένα παλιό αντλιοστάσιο και πιθανώς το χρησιμοποιούσαν και αυτό σαν σημείο αναφοράς για τις έρευνές τους για τα ναυάγια από την ναυμαχία της Ναυπάκτου. Εκεί κοντά είχαν εντοπιστεί πολλοί «ενδιαφέροντες» για τους αρχαιολόγους στόχοι. Το ενδιαφέρον μου από εγκυκλοπαιδικού και ιστορικού περιεχομένου άρχισε να γίνεται πιο συγκεκριμένο αφού το σύγχρονο ναυάγιο με ενδιέφερε τα μέγιστα.

Η αίσθηση του απόλυτου άγνωστου με περιέβαλε, ήθελα να δω ποιο πλοίο βρίσκεται εκεί κάτω και να ανακαλύψω τον τρόπο που βυθίστηκε… Φυσικά αυτό δεν θα μπορούσα να το κάνω μόνος μου.

Μια ομάδα έμπειρων δυτών με τους οποίους μοιράστηκα το μυστικό θα βοηθούσε να γίνει η ανακάλυψη της ταυτότητας του πλοίου αφού το ναυάγιο βρίσκεται μεσοπέλαγα σε βυθό με πολύ κακή ορατότητα και βάθος που ξεπερνάει τα 50 μέτρα!

Από το Journal είχα και μια αποτύπωση του ναυαγίου στο side scan. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ένα μεγάλο επίμηκες αντικείμενο που φαινόταν να προεξέχει από την πρύμνη του ναυαγίου, κάτι σαν τεράστιο κανόνι. Τι ήταν πάλι αυτό. Θα έπρεπε να καταδυθώ εκεί για να μάθω… Αλλά πρώτα θα έπρεπε να εντοπίσω το ναυάγιο…

Ο εντοπισμός.

Το πρώτο πράγμα που έκανα είναι να βγάλω κατά προσέγγιση τις συντεταγμένες του ναυαγίου από το πρόχειρο σκαρίφημα και να τις τοποθετήσω στ ναυτικό μου χάρτη. Από εκεί θα τις πέρναγα στο GPS μου και θα έφτιαχνα μια περιοχή 200χ200 μέτρων που θα ερευνούσα. Το γεγονός ότι το ναυάγιο είχε χρησιμοποιηθεί σαν σημείο αναφοράς για τις έρευνες των αρχαιολόγων με έκανε να πιστεύω ότι θα είχε τοποθετηθεί στον πρόχειρο χάρτη με αρκετή ακρίβεια. Είχα δίκιο.

Για πρώτη φορά σε έρευνα στην θάλασσα βρήκα ένα ναυάγιο με την πρώτη μου έξοδο. Μετά από κατάδυση στο ναυάγιο του επιβατικού, επίτακτου νοσοκομειακού « Έσπερος» έξω από το Μεσολόγγι και με 1 ώρα ψάξιμο εντόπισα το ναυάγιο σε βάθος 54 μέτρων. Δεν κρατιόμουν να επιστρέψω…

Ο Νίκος Βασιλάτος στο τιμόνι της πρύμνης. Φωτό Ελένη Τσοπουροπούλου

 

Η κατάδυση.

Η πρώτη μου κατάδυση στο ναυάγιο συνοδεύτηκε με εξαιρετική ορατότητα. Από τα 30 μέτρα είδα για πρώτη φορά το ναυάγιο, και δεν άργησα να καταλάβω ότι επρόκειτο για ένα παλιό εμπορικό πλοίο. Είδα από πάνω την πλώρη που κατέβαινε κοφτά κάθετα μέχρι που ακουμπούσε στο βυθό–χαρακτηριστικό των φορτηγών πλοίων των αρχών του προηγούμενου  αιώνα- και το άδειο αμπάρι της. Μόνο κάποια σίδερα που αποτελούσαν το σιδερένιο σκελετό του είχαν απομείνει . Βρέθηκα μπροστά σε ένα πελώριο δίχτυ που είχε τυλίξει την γέφυρα και μπροστά από αυτό κοιτούσαν παρατεταγμένοι κάθετα σε εμένα εκατοντάδες ανθίες. Το ζευγάρι μου –που σε αυτή την κατάδυση ήταν ο Νίκος Βασιλάτος-φώτιζε έναν αστακό ενώ εγώ προχωρώντας πίσω από το δίχτυ που υψωνόταν σε κάποια σημεία τουλάχιστον δύο μέτρα πάνω από την γέφυρα τεράστιες στήρες κοιτούσαν άφοβα. Σαργοί και μιτάκια του κιλού ήταν το μικρά ψάρια στο ναυάγιο και προχωρώντας άρχισαν να μπαίνουν στη γέφυρα και το μηχανοστάσιο του πλοίου. Πίσω από το δίχτυ φάνηκε ένα κομμάτι από το φουγάρο και κάποιοι σωλήνες εξαερισμού και αμέσως μετά ένα καπόνι από τις σωσίβιες λέμβους.

Πάνω στο ναυάγιο. Φωτό Ελένη Τσοπουροπούλου

Αμέσως μετά το δωμάτιο των μηχανικών. Το μηχανοστάσιο ήταν εύκολα διακριτό, η μηχανή όμως ήταν ένα επίπεδο πιο κάτω και δεν φαινόταν από έξω. Πίσω από το μηχανοστάσιο δύο σκαλίτσες οδηγούσαν χαμηλότερα στο αμπάρι της πρύμνης κενό φορτίου. Κοιτάζοντας το άδειο γεμάτο λάσπη αμπάρι είδα μπροστά μου ένα τεράστιο και πάρα πολύ χοντρό άλμπουρο  που χρησίμευε και σα γερανός πεσμένο κάθετα προς τα πίσω που έφτανε ως την πρύμνη και έμοιαζε με τεράστιο κανόνι. Αυτό ήταν λοιπόν το μυστηριώδες επίμηκες αντικείμενο που φαινόταν στην καταγραφή του side scan. Στην καταγραφή του Edgerton διακρινόταν επίσης και το άλμπουρο  της πλώρης που σήμερα δεν υπάρχει στη θέση του.

Το πηδάλιο. Φωτό Ελένη Τσοπουροπούλου

Σε σύγχρονη πολύ πρόσφατη έρευνα του καθηγητή της Γεωλογίας Γιώργου Παπαθεοδώρου στην περιοχή (Σεπτέμβριος 2006) το υπερσύγχρονο side scan sonar του Πανεπιστημίου Πατρών κατέγραψε το άλμπουρο  της πλώρης να κείτεται στο βυθό αρκετά μέτρα μακριά από το ναυάγιο. Προφανώς υπεύθυνη είναι η τράτα που άφησε το τεράστιο δίχτυ της πάνω στο ναυάγιο.

Δεν υπήρχε άλλος χρόνος για εμάς στο βυθό αφού θα ξεπερνούσαμε τον προγραμματισμένο χρόνο παραμονής και πήραμε αμέσως το δρόμο της επιστροφής.

Στην επιφάνεια είδα ότι η υποβρύχια μηχανή μου Nikonos είχε πλημμυρίσει και έτσι έχασα την δυνατότητα να έχω καλές εικόνες την ημέρα εκείνη που η ορατότητα για τον Πατραικό ήταν ομολογουμένως εξαιρετικά σπάνια.

Η έρευνα

Η επόμενη βουτιά ήταν αφιερωμένη στην έρευνα για την εξακρίβωση της ταυτότητας του πλοίου.

Δεν υπήρχε το παραμικρό στοιχείο για ναυάγιο σε αυτή την περιοχή και αυτό έκανε τα πράγματα δύσκολα. Αυτό πρόσθεσε μυστήριο και ενθουσιασμό σε εμένα και στην ομάδα που μαζί μου θα έψαχνε στοιχεία για την ταυτότητα του ναυαγίου. Αυτό που είχα επισημάνει όμως και θα έκανε πολύ δύσκολη την έρευνα ήταν ότι το πλοίο ήταν καλυμμένο από μεγάλες ποσότητες λάσπης ενώ τα μεταλλικά του μέρη είχαν σκεπαστεί από εκατομμύρια στρείδια και σπογγοειδή.

Ο Νίκος Βασιλάτος στο Χριστόφορος Φωτό Ελένη Τσοποροπούλου

Τόσο πολλά που στις σκάλες δύσκολα διακρίνονταν τα διαστήματα από το ένα σκαλοπάτι στο άλλο έχοντας γίνει σχεδόν ένα σώμα…

Η ανακάλυψη της ταυτότητας παλιών πλοίων μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους που θα αναφερθώ, στο συγκεκριμένο ναυάγιο όμως όλα ήταν δύσκολα και οι τρόποι που γνώριζα δύσκολο να εφαρμοστούν.

  1. Κινητά αντικείμενα. Μπορούν να είναι αντικείμενα των μελών του πληρώματος αλλά και οτιδήποτε από το πλοίο που μπορεί να βοηθήσει στην έρευνα. Ακόμα και μια ασφάλεια πάνω στο πλοίο μπορεί να βοηθήσει. Στο συγκεκριμένο ναυάγιο η λάσπη τα έχει καλύψει όλα και η στρειδόνα επίσης είναι ανασταλτικός παράγοντας. . Στην τρίτη κατάδυση κάναμε μια πιο συστηματική έρευνα στην πρύμνη του ναυαγίου και εκεί μέσα στη λάσπη ανακαλύψαμε ένα κυλινδρικό αντικείμενο σαν σωλήνα που μου θύμισε σφυρίχτρα από παλιά καράβια σαν αυτές που έβλεπα στον «Ποπάυ» όταν ήμουν μικρός…Στην επιφάνεια όταν βγάλαμε τη λάσπη από μέσα αυτό έμοιαζε με πλαστικό, εγώ έλπιζα ότι μπορεί να ήταν μπρούτζινο. Όταν αρχίσαμε με το μαχαίρι να βγάζουμε τη στρειδόνα (όστρακα ostrea adriatica και ostrea edulis) με έκπληξη είδαμε γράμματα να αποκαλύπτονται. Ο ενθουσιασμός έδωσε γρήγορα θέση στην απογοήτευση όταν είδαμε ότι το αντικείμενο δεν ήταν παρά ένα βεγγαλικό αεροσκάφους με αλεξίπτωτο, κατασκευασμένο στο Ohio των ΗΠΑ το 1989. Δεν θα μπορούσε να έχει σχέση με το ναυάγιο, τότε πως βρέθηκε εκεί; Αυτό που μπορώ να υποθέσω είναι ότι λόγω του σχήματός του αφού γεμίστηκε με εκρηκτική ύλη χρησιμοποιήθηκε από τους «δολοφόνους του βυθού» για ψάρεμα αλλά για καλή τύχη των ψαριών δεν εξερράγη.
  2. Καμπάνα Συνήθως η αναγνώριση ναυαγίων γίνεται από την καμπάνα που έχουν και αναγράφει το πρώτο όνομα του πλοίου και την ημερομηνία καθέλκυσής του. Συνήθως βρίσκεται μπροστά ή πίσω από τη γέφυρα αλλά μπορεί να είναι και στην πρύμνη ή την πλώρη . Στο ναυάγιο δεν βρήκαμε καμπάνα και αν είχε πέσει κάπου το παχύ στρώμα λάσπης θα την είχει καλύψει.Σκοπός μας δεν ήταν η ανέλκυση της καμπάνας αλλά η προσπάθεια ανακάλυψης του ονόματος του πλοίου που υπάρχει σε αυτή.
  3. Buildersplate και γράμματα στην πλώρη ή πρύμνη. Ταμπελάκι του κατασκευαστή υπάρχει συνήθως μπροστά στην γέφυρα αλλά και πιο σπάνια εσωτερικά πίσω- πίσω στην πρύμνη. Η γέφυρα πάντως καλυπτόταν από το δίχτυ και θα μας χρειάζονταν τουλάχιστον 2 καταδύσεις να το κόψουμε. Στην πρύμνη η στειδόνα έχει καλύψει τα πάντα. Αυτή μας εμπόδισε να διακρίνουμε έστω και το παραμικρό από τα ανάγλυφα γράμματα που συχνά τοποθετούσαν στα πλοία της εποχής αλλά από την πείρα μου σε άλλα ναυάγια του Πατραϊκού η στρειδόνα έχει γίνει ένα σώμα με το ναυάγιο και δεν είναι εύκολο να απομακρυνθεί.
  4. Έρευνα στη γέφυρα. Σκέφτηκα να εισχωρήσω στη γέφυρα πίσω από το δίχτυ με σκοπό να βρώ τον τηλέγραφο, την πυξίδα ή οτιδήποτε άλλο στοιχείο θα μπορούσε να βοηθήσει

στην ανακάλυψη της ταυτότητας του πλοίου. Προσπαθώντας να μην ακουμπήσω το δίχτυ ή το ναυάγιο, πράγμα που θα δημιουργούσε αδιαπέραστο σύννεφο θολούρας, κοίταξα μέσα στη γέφυρα. Το ξύλινο πάτωμα είχε υποχωρήσει και ένα επίπεδο πιο κάτω διέκρινα τσαλακωμένα σίδερα θαμμένα στη λάσπη. Και η γέφυρα δεν θα μπορούσε να δώσει εύκολα κάποιο στοιχείο…

Τα βασικά του χαρακτηριστικά ταίριαζαν με αυτά που βλέπαμε στο βυθό. Το μήκος του μάλιστα μια φορά που πέσαμε με μίτο λόγω πολύ κακής ορατότητας (2μ max) και βρεθήκαμε στην πρύμνη αλλά φτάσαμε μέχρι την πλώρη σε μια γρήγορη αναγνωριστική βουτιά το υπολογίσαμε στα 55μ.

Το σκοινί του μίτου ήταν 55 μέτρα και τερμάτισε…

Στην επόμενη κατάδυση ξεχώρισα εκτός από την χαρακτηριστική κάθετη πλώρη, τις δέστρες στην πλώρη, το πλωριό αμπάρι. Κατόπιν υπάρχει η γέφυρα και το φουγάρο αμέσως πιο πίσω και δεξιά αριστερά καπόνια για τις σωσίβιους λέμβους . Ακολουθούσε το μηχανοστάσιο στη συνέχεια των υπερκατασκευών της πλώρης . Έπειτα  σκάλες που οδηγούσαν ένα επίπεδο χαμηλότερα στο αμπάρι της πρύμνης. Περάσαμε το αμπάρι και είμαστε πια στην πρύμνη κάτω από το πεσμένο ιστίο. Εκεί, χωμένο κυριολεκτικά στη λάσπη είδα το βοηθητικό τιμόνι της πρύμνης.

Σεπτέμβριος 2010 .

Σε επικοινωνία με τον ερασιτέχνη ερευνητή και λάτρη των καραβιών   Άρη Μπιλάλη πηροφορήθηκα τη βύθιση του επιβατικού-εμπορικού ατμόπλοιου Χριστόφορος  ανοιχτά του ακρωτηρίου Πάπας το 1920. Το ναυάγιο αυτό δεν είχε ακόμα  εντοπιστεί. Σύμφωνα με το αρχείο του κ. Μπιλάλη το πλοίο βυθίστηκε κενό φορτίου σε θαλασσοταραχή.

Το ατμόπλοιο «Χριστόφορος»

φωτό του πλοίου και αναφορές υπάρχουν στο forum nautilia.gr

Aύγουστος 2011. Μια σειρά καταδύσεων πραγματοποιήθηκε  με σκοπό την οριστική ταυτοποίηση του ναυαγίου. Παρά τις δύσκολες συνθήκες λόγω κακής ορατότητας το «pump house wreck» ταυτοποιήθηκε σαν το Χριστόφορος.

Διαπιστώθηκαν σημαντικές αλλαγές στην κατάσταση του πλοίου καθώς έχει δημιουργηθεί ρήγμα στο πλωραίο αμπάρι και η πλώρη έχει αποκοπεί από το υπόλοιπο πλοίο. Επίσης στην πρύμνη παρατηρήσαμε μια λαμαρίνα που έχει αποκολληθεί  άγνωστο από που και έχει βρεθεί πάνω στο ναυάγιο. Είναι γνωστό ότι το ναυάγιο αυτό ψαρεύεται συστηματικά με δυναμίτη.

Η καταδυτική ομάδα.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους αυτοδύτες που κάτω από δύσκολες συνθήκες (βάθος, παραμονή αλλά κυρίως κακή ορατότητα) βοήθησαν στην ολοκλήρωση της έρευνας στο ναυάγιο  .

Νίκος Βασιλάτος, Ελένη Τσοποροπούλου,Νίκος Ζυγούρης, Νεκτάριος Κατριβέσης , Βαγγέλης Δερματάς και Πάνος Τσιτιμάκης καταδύθηκαν στο ναυάγιο. Στην έρευνα βοήθησε και ο Ανδρέας Τζένος.

Χρησιμοποιήθηκε σαν αέριο βυθού ατμοσφαιρικός αέρας αλλά και μείγματα trimix. Σαν αέρια αποσυμπίεσης χρησιμοποιήθηκε μείγμα Nitrox 50.

Aπόκομα από εφημερίδα της εποχής που αναφέρει το ναυάγιο του ατμόπλοιου Χριστόφορος : Aρχείο Άρη Μπιλάλη

 

2 Σχόλια to “Η εποχή της σταφίδας”

  1. Γιατί η Κορινθιακή (μαύρη) σταφίδα είναι υπερτροφή (superfood) και μάλιστα αποκλειστικά ΕΛΛΗΝΙΚΗ;
    Ανακαλύψτε το εδώ: http://goo.gl/GdRG1R

  2. Μοσχονας Σπύρος . Says:

    Είναι καταπληκτική η ερευνά σας , όπως και οι πληροφορίες σας !

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: